Zie je het voor je?

Een klein vogeltje die een grotere vogel voert. Wie voert wie? Dit beeld zou je zo op het verkeerde been kunnen zetten. De kleinste van de twee kan namelijk de kleine karekiet zijn, die als een goede pleegmoeder het jong van een koekoek voert.

De verhoudingen lijken totaal zoek, maar het hoort helemaal bij de voortplantingsstrategie van de koekoek. Zo gauw de schuwe vogel in het vroege voorjaar terugkeert uit West-Afrika, legt ze in 10 tot 25 verschillende nesten telkens een ei. Het koekoeksvrouwtje heeft daarbij een voorkeur voor de nesten van kleine karekieten, heggemussen, rietzangers en kwikstaarten. Door haar spitse vleugels en gestreepte buik lijkt ze op een sperwer. Dus als ze over de nestelende karekieten of heggemussen scheert, dan schrikken die vogeltjes zo, dat ze hun nestje even verlaten. De slimme koekoek legt dan snel en stiekem een ei in dat nestje. Dat ei lijkt in omvang en kleur op de andere eieren in het nest waardoor de gastouders geen enkele argwaan krijgen en lekker gaan zitten broeden. Na een korte broedtijd van twaalf dagen komt het koekoeksjong meestal als eerste uit z’n ei. Hij begint dan meteen de andere eieren uit het nest te werken. De broedzorg van de gastouders is zo sterk, dat ze het koekoeksjong blijven voeren als was het een eigen kind. Broedparasitisme heet dit gedrag. Het komt ook bij andere soorten voor, zoals koekoekshommels en –wespen. Maar ook het gentiaanblauwtje bedient zich ervan; de larven van dit vlindertje worden door mieren grootgebracht.

Het mysterie van de koekoeksklok

De koekoeksklok is naar verluidt uitgevonden door Franz Ketterer, een klokkenmaker uit het Zwarte woud, omstreeks 1730. Daar worden nog steeds de meeste koekoeksklokken gemaakt. Veel van deze klokken zien eruit als een huisje. Die traditie komt uit de negentiende eeuw. Het klokje moet een zogenaamd ‘Bahnhaus’ voorstellen, een spoorbaanwachtershuisje. Dat is minder vreemd dan het misschien lijkt. Het nauwkeurig bijhouden van de tijd werd namelijk pas van groot belang na de uitvinding van de spoorwegen. Treinen hadden immers een dienstregeling en moesten op tijd rijden. Het ‘Bahnhaus’ van de koekoeksklok verwijst daar wellicht op subtiele wijze naar.

De internetencyclopedie Wikipedia meldt dat de koekoeksklok eigenlijk bedoeld was als wekker. De klokkenmakers hadden daarom het liefst het geluid van een haan gebruikt, maar dat was in het pré-digitale tijdperk nogal moeilijk machinaal te imiteren. Dat gold niet voor het simpele lied van de koekoek.

M2

Reactie achterlaten