Eén van de meest markante gebouwen van Nederland ligt midden op de Veluwe: het voormalige zendstation Radio Kootwijk.

Radio Kootwijk is een voormalig zenderpark dat in de eerste helft van de 20ste eeuw een belangrijke communicatieverbinding vormde tussen Nederland en zijn toenmalige koloniën, met name Nederlands-Indië. Het werd gebouwd vanaf 1918 en ook werden er voor werknemers woningen gebouwd. Samen gingen zij het gelijkvormige dorp vormen.

Rust, ruimte en duisternis.

Middenin Nederland, afgelegen en toch goed bereikbaar. Dat is Radio Kootwijk, een plek met een bijzondere geschiedenis. De Midden-Veluwe was begin vorige eeuw weids en nauwelijks bewoond. De ruimte en het feit dat de grond eigendom was van de Nederlandse Staat, maakten deze plek uitermate geschikt voor de vestiging van een radio telegrafisch zendstation. Het werd in 1923 door de P&T, voorloper van PTT, in gebruik genomen en gold destijds als ‘een wonder van moderne techniek’. Koningin-moeder Emma opende in 1929 de radiotelefoondienst met de woorden ‘hallo Bandoeng, hoort u mij?’. Vanaf die tijd kon Nederland bellen met Nederlands-Indië. De stilte en ruimte rondom het zendstation was nodig voor ongestoorde verbindingen, maar zorgde ook voor een vrije ontwikkeling van de natuur.

De zendfunctie werd al gauw uitgebreid en behalve met Indië kwamen verbindingen met andere continenten en landen tot stand. In de oorlog gebruikten de Duitsers het station voor communicatie met onderzeeboten. Na de oorlog bleef de PTT gebruik maken van de locatie, maar door opkomst van satelliet zenders verloor het station zijn functie. Eind 1998 ging Radio Kootwijk definitief uit de lucht.

In Januari 2001 werd een begin gemaakt met de sloop van de hoogspanningsleidingen in Kootwijk. De sloop was een gevolg van de opheffing van het zendstation. Toen dat nog operationeel was vergde dit station zoveel stroom dat het vanaf drie kanten (Apeldoorn, Ede, Nunspeet) bevoorraad moest worden met hoogspanningsleidingen. Zonder zendstation Kootwijk waren deze niet meer nodig.

Industrieel erfgoed

Om zendstation Radio Kootwijk te hebben kunnen bouwen, moesten ingrijpende maatregelen worden genomen. Men moest het heuvelige zandterrein effenen, wegen aanleggen en zelfs een spoorlijn aanleggen die tot 1947 heeft gefunctioneerd. Ook moest een speciale stroomleiding worden aangelegd vanaf de elektrische centrale in Nijmegen, met een onderstation in de buurt van Apeldoorn. Tegelijk met Radio Kootwijk werd in Indië ook een radiostation gebouwd, ten zuiden van Bandung. De afstand tussen beide stations was zo’n 12.000 kilometer. De radioverbinding werkte op de lange golf. Dat kon alleen met zware materialen en honderden kilowatt stroom. Maar al enkele jaren na de bouw bleek dat er ook radiocontact mogelijk was over de korte golf, met veel minder zware apparatuur. Feitelijk was de zender toen al verouderd en schakelde men over op de korte golf.

Tegenwoordig is het zendstation in bezit van Staatsbosbeheer. Het hoofdgebouw ligt nog altijd als een kathedraal in het Kootwijker zand en is een prachtig voorbeeld van art deco. Het is overigens niet geïnspireerd op een kathedraal maar op een sfinx.

M2

Reactie achterlaten